Agro-Net.PL

Dominika Kołodziejska

Słonecznik /Helianthue annuua/

Słonecznik należy do rodziny złożonych /Compoaitae/. Jest rośliną jed­noroczną, jarą. Uprawia się go jako roślinę oleistą, pastewną, jadalną lub ozdobną. Owoce form oleistych zawierają 20-40 %, a nasiona 40-60 % wartościowego tłuszczu jadalnego. Makuchy są dobrą paszą treściwą zawierającą około 3% białka. Słoneczniki zwłaszcza uprawiany w mieszankach daje duży plon zielonej masy i stanowi dobrą podporę dla roślin strączko­wych o wiotkich łodygach. Uprawia się go w plonie głównym, wtórym i poplonie ścierniskowym. Jest rośliną szybko i bujnie rosnącą. Niezbyt wymagającą w stosunku do gleby, natomiast wrażliwą na niskie temperatury /roślina ciepłolubna/. Dość ciekawą właściwością biologiczną sło­necznika jest ustawienie liści i koszyczków zawsze w kierunku słońca, co świadczy o jego dużych wymaganiach świetlnych.
Korzeń słonecznika jest palowy, z bardzo licznymi korzeniami bocznymi, rozrastającymi się głównie w warstwie ornej. Długość korzeni może dochodzić do 2 m, a czasem głębiej.
Łodyga wyprostowana, rzadko rozgałę­ziająca się i tylko w górnej części. Jest ona gruba, kanciasta, szorstka, po­kryta sztywnymi, ostrymi włoskami, wew­nątrz wypełniona rdzeniem. W górnej czę­ści może być przegięta. U słonecznika następuje bardzo szybkie drewnienie ło­dyg. Słonecznik oleisty, o krótszym okresie wegetacji, ma zwykle łodygę krót­szą dochodzącą do 2 m.
Natomiast odmiany słonecznika pastewnego mają dłuższy okres wegetacji i często osiągają wysokość do 4 m.
Liście są duże, owalne, lub owalno-sercowate, na wierzchołku zaos­trzone, osadzone na długich ogonkach. Długość liścia może dochodzić do 40 cm. Powierzchnia liścia jest szorstka, pokryta włoskami, a brze­gi piłkowane. Pierwsze dwie pary liści są mniejsze i ułożone naprzeciw­ległe, pozostałe - naprzemianlegle. Liczba liści odmian oleistych jest na ogół mniejsza /do 25/ niż odmian pastewnych /40/. Poza tym odmiany pastewne mają większe blaszki liściowe.
harakterystyka odmian

W uprawie mamy obecnie następujące odmiany słonecznika oleistego; Borowski i Wielkopolski. Najbardziej rozpowszechnioną odmianą w całym kraju jest Borowski.
Jest to odmiana średnio wczesna, o okre­sie wegetacji wynoszącym około 120 dni. Wysokość roślin około 110 cm, ciężar 1000 niełupek średnio 84 g. Daje dość wierne plony o przecię­tnej zawartości tłuszczu - w nasionach łuskanych dochodzącej do 50%. Nasiona mają dość duży procent łuski /44/.
Wielkopolski jest odmianą o dość krótkim okresie wege­tacji. Rośliny są niskie, koszyczki dość duże. Plonem nasion i zawartością, w nich tłuszczu przewyższa pozostałe odmiany, posiada jednak większą procentową zawartość łuski.
Słonecznik pastewny jest rośliną jednoroczną, sianą zawsze na wiosnę. Charakterystyczną cechą jego rozwoju jest stosunkowo krótki okres wegetacyjny. Okres od początku wschodów do początku kwitnienia trwa około 70 dni (formowanie kwiatostanu rozpoczyna się jednak już w fazie 4-5 par liści). Kwitnienie trwa około 10 dni, a potem występuje faza tworzenia nasion. Nasiona są całkowicie wypełnione w fazie tzw. żółtego koszyczka, która kończy się około 115. dnia od wschodów. Faza ta jest najlepszym okresem do zbioru roślin na kiszonkę.
Słonecznik uprawiany w plonie głównym wysiewa się od drugiej połowy kwietnia do początku maja. Termin siewu słonecznika uprawianego w plonie wtórym zależy od terminu zbioru rośliny poprzedzającej, najczęściej przypada to w końcu maja lub w pierwszej połowie czerwca.
Termin siewu słonecznika uprawianego w poplonie ścierniskowym nie powinien być późniejszy niż 30 lipca. Rozstawa rzędów - 20-40 cm. Przy przeznaczeniu słonecznika na kiszonkę sieje się w rzędy odległe od siebie o 40 cm. Słonecznik w poplonie ścierniskowym można wysiewać w mieszankach z peluszką i wyką jarą. Wtedy ilość wysiewu wynosi: 12-14 kg słonecznika, 70-80 kg wyki jarej i 50-60 peluszki na ha.

Termin zbioru słonecznika zależy od jego przeznaczenia. Słonecznik użytkowany na zielonkę zbiera się przed kwitnieniem, a na kiszonkę - w okresie kwitnienia. Wielkość plonu zielonki wynosi od 400 do 800 q z ha.

Słonecznik na zielonkę może być uprawiany w plonie głównym, po roślinach okopowych, strączkowych i po zbożowych. Może być uprawiany w siewie czystym lub w mieszankach z roślinami strączkowymi. Uprawa w mieszankach jest bardziej korzystna, ponieważ daje zielonkę o większej zawartości białka. W plonie wtórym słonecznik może być uprawiany po wszystkich poplonach ozimych, a także po wcześnie schodzących z pola uprawach - w poplonach ściernikowych.

Słonecznik pastewny jest rośliną jednoroczną, sianą zawsze na wiosnę. Charakterystyczną cechą jego rozwoju jest stosunkowo krótki okres wegetacyjny. Okres od początku wschodów do początku kwitnienia trwa około 70 dni (formowanie kwiatostanu rozpoczyna się jednak już w fazie 4-5 par liści). Kwitnienie trwa około 10 dni, a potem występuje faza tworzenia nasion. Nasiona są całkowicie wypełnione w fazie tzw. żółtego koszyczka, która kończy się około 115. dnia od wschodów. Faza ta jest najlepszym okresem do zbioru roślin na kiszonkę.